احترام متقابل و اهمیت آن!

احترام متقابل فضیلت فراموش شده!

اگر احترام متقابل که ریشه در عواطف و اصول اخلاقی انسانی دارد قادر به حفظ موقعیت انسان نباشد؛ در نتیجه حضور قانون ضروری و اجتناب ناپذیر می شود.

احترام متقابل

مجله اینترنتی پارسی گو: پیش از آنکه قانون معنا یابد بحث احترام متقابل باعث حفظ پایه های اجتماع می شود و به روابط افراد جامعه معنا می بخشد. انسان ها زمانی نیاز به قانون دارند که نتوانند با توجه به اصول و ظرفیت های عاطفی و اخلاقی شان با یکدیگر تعامل سازنده داشته باشند و کنار بیایند.

اگر احترام متقابل که ریشه در عواطف و اصول اخلاقی انسانی دارد قادر به حفظ موقعیت انسان نباشد؛ در نتیجه حضور قانون ضروری و اجتناب ناپذیر می شود و از این رو احترام جایگاه و خاستگاهی عاطفی و احساسی دارد که عاملی مهم و اساسی در حفظ تعادل اجتماعی و بقای ارتباطات افراد به شمار می آید.

تعریف احترام می تواند در دایره اجتماع گسترده و تعمیم یابد که تکیه گاه آن صرفاً اصول اخلاقی و عاطفی است. مساله احترام بویژه بین افراد کوچک تر و بزرگتر مفهومی عمیق دارد؛ احترام بین فرزند و پدر و مادر – شاگرد و استاد – کارمند و رئیس و…

یکی از اصول سه گانه خانواده احترام است. هر اجتماعی حتی یک زن و شوهر، به عنوان هسته مرکزی خانواده، براساس اصل احترام متقابل قوام می یابد و پایدار می شود. اساساً احترام در همه حوزه های اجتماعی از خرد و کلان نقش اساسی ایفا می کند. احترام از ریشه حرمت گرفته شده است و حرمت به معنای امری است که شخصی از آن حمایت و دفاع می کند. در عرف و سنت اجتماعی روش هایی برای احترام گذاشتن وجود دارد. مثل: تقدم نداشتن بر دیگری – بلند نکردن صدا – آرام سخن گفتن – دست به سینه گرفتن – دست ها را به هم قلاب کردن – جلوی پای دیگران بلند شدن – جای خود را به بزرگترها دادن – هنگام غذا منتظر بزرگان ماندن – بوسیدن دست والدین از مصادیق احترام است که در اقوام و فرهنگ های مختلف رواج دارد.

مقاله احترام متقابل

تکریم و احترام به پدر و مادر از بزرگترین و واجب ترین فرایض و وظایف انسانی است. «وبالوالدین احسانا» (سوره بقره، آیه ۸۳) یکی از عوامل مهم برای همزیستی مسالمت آمیز؛ حفظ حرمت هاست (حرمت یکدیگر) از این رو احترام به دیگران، به طور عام زمینه مناسبی برای سازگاری زندگی اجتماعی فراهم می کند. سوال این است که در شاخصه های احترام آیا مولفه های احترام مرد به زن با زن به مرد تفاوت می کند؟ آیا در رفتار حاکی از احترام باید به برداشت طرف مقابل توجه کرد یا اینکه احترام صرفاً به انگیزه درونی خود شخص برمی گردد. برخی علما و بزرگان معتقدند که در نوع رفتارهای انتخابی برای احترام به موارد فوق باید توجه کرد. به بیانی روشن تر چه رفتاری احترام محسوب می شود و به چه شیوه ای باید آن را پیاده کرد.

در اصل احترام گذاشتن یک رفتار مثبت برخاسته از پتانسیل بالقوه جامعه است و موجب تقویت و ارتقای روابط اجتماعی می شود. باعث جلوگیری و سد کردن بسیاری از کنش ها و تخریب های رفتاری از جمله پرده دری – بی حیایی – بی ادبی و… که خود عاملی بازدارنده در عبور نکردن از برخی خطوط قرمز اجتماعی است با توجه به این که غالب معضلات اجتماعی با گذشتن از خطوط قرمز آغاز می شوند، در نتیجه احترام و حفظ حریم های اخلاقی می تواند در مواردی عامل مهار خشم – عصیان و پرخاشگری نیز به حساب آید.

ضرب المثل هایی همچون: به حرمت موی سپیدش – به احترام بزرگان مجلس – با پا درمیانی ریش سفیدان و امثالهم حاکی از کارآمد بودن فرآیند احترام در حل بسیاری از مشکلات اجتماعی دارد. نبود چنین حریم هایی به معضلات زیادی از جمله: قهر، خشونت، درگیری و… می انجامد.

باتوجه به اختلاف نظر و تعارض آرای افراد، تنها با بهره گیری از فرآیند حرمت ها و تکیه بر حریم ها می توان به اتحاد و یکرنگی دست پیدا کرده وگرنه پتانسیل موجود در تعارض افکار تبدیل به عناد و دشمنی و خصومت می شود. یکی از روش های یادگیری اجتماعی، الگوبرداری یا همان نسخه برداری و تقلید است که بیشتر رفتار و اعمال شخصی انسان از این طریق صورت می گیرد. برخی افراد بی احترامی ها را به حساب آثار جانبی دوران گذار از سنت به مدرنیته می گذارند. ولی باید توجه داشت که احترام دارای پتانسیل مثبت و فزاینده ای است که روابط اجتماعی را مستحکم می سازد و ارزش های والای انسانی را صیقل می دهد چه در دوران سنت و چه در دوران مدرن.

حتما بخوانید

۵ راه آسان برای رسیدن به آرامش!

هر چه هست به نحوه تربیت و پرورش فرزندان برمی گردد. بخش عمده رعایت نکردن موازین احترام و حرمت ها به کانون خانواده و آموزش و تربیت نادرست فرزندان یا روابط تخریبی پدر و مادر باز می گردد. احترام به بزرگترها کاری پسندیده و ترک آن نشانه بی ادبی و دون مایگی است. اساساً باید دلیل و مفهوم احترام گذاشتن به بزرگترها و پدر و مادر در انسان ها ریشه ای و نهادینه شود. این امر نباید سطحی و بی مایه باشد بلکه باید قالبی هویتی و تربیتی به خود بگیرد تا با استحکام فکری رفتار اجتماعی محکمی در این زمینه پیدا نماید. باید با فرزندان محترمانه رفتار کنیم و مراقب رفتار دیگران با آنان نیز باشیم و با ظرافت موضوع را برای کسانی که قصد بی احترامی به کودکان دارند جا بیندازیم، بخصوص در خطاب کردن آنان.

استفاده از الفاظ ستایش آمیز هنگام صدا زدن یکدیگر، خودداری از به کار بردن واژه های حقیر و ضعیف. خودداری از حرمت شکنی والدین و فرزندان، تا خودداری از توهین – تهمت – غیبت و… که همگی باعث تخریب سازه احترام است. واژه های احترام برانگیز و خطاب کردن بزرگان با نام های ارزشمند باعث می شود فرزندان به خصوص کودکان از ما تاسی کنند.

احترام متقابل شکاف اجتماعی

مثلث تربیتی: خانه – مدرسه – محیط برای یادگیری سازوکارهای احترام و حفظ حرمت و نهادینه کردن روش های آن نقش سازنده دارد. محدود کردن روابط با افرادی که نسبت به موضوع احترام بی توجه و کاهل اند. حرمت شکنی فرزندان و به کار بردن واژه های سخیف و زشت مانند: بی عرضه – تنبل – بی شعور و… ویران کننده جریانِ آموزشی اکتسابی احترام گذاشتن خواهد بود. وقتی به عقاید – سلیقه ها و باورهای دیگران احترام بگذاریم و سعی در طرد و منکوب کردن آن ها نکنیم، ما را به رسمیت می شناسند. انتقاد کردن از خطاهای بزرگترها در فرهنگ ما امری مشکل و سخت است بخصوص اگر فاصله سنی هم زیاد باشد (جایگاه و شان طرف مقابل؛ محدودیت ها و ظرفیت های خودمان را باید در نظر بگیریم).

ادب، جایگاه رفیعی در قاموس انسانیت دارد و رعایت آن نزد همه اقوام و ملت ها امری واجب است که حکایت از اهمیت بسیار آن در راستای ساختار ابعاد مختلف شخصیت است. احترام به بزرگترها یک ادب اجتماعی، یک وظیفه است؛ یعنی تشویق خادم و تقبیح خائن. در جامعه ای که خادم تشویق و خائن تنبیه نشود قطعاً شالوده اجتماع پایدار نخواهد ماند. باید با حفظ نظام «احترام گذاشتن» چنین جایگاهی را پاس داشته و مورد حمایت بیشتر قرار دهیم، چون بزرگان مورد تکریم و احترام کوچکترها هستند و خیلی ها به حرف و کلام ایشان توجه می کنند، در نتیجه بسیاری از نقاط ضعف خود را کنار می گذارند. شکستن حرمت و احترام نگذاشتن به بزرگترها باعث تخریب ارزش ها و گسستن رشته های عاطفی و کمرنگ شدن پیوندهای انسانی می شود. خضوع و خشوع و تواضع کردن به پدر و مادر از اصول خدشه ناپذیر انسانی و اسلامی است.

گردآوری و تنظیم: پارسی گو
نویسنده: دکتر افشین طباطبایی. پژوهشگر مسائل اجتماعی. منتشر شده در روزنامه ایران.

به اشتراک بذار:

یک دیدگاه در “احترام متقابل فضیلت فراموش شده!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *