اصول کوهنوردی که باید بدانید!
کوهنوردی طبق سه قانون طلایی، سختتر، دورتر و بلندتر از آن چیزی است که به نظر میآید. این قوانین برای همه صعودها صدق میکند تا در نتیجه آن افراد بتوانند شرایط سخت را مدیریت کنند و بهترین صعود را داشته باشند.
اگر تا به حال به کوهنوردی نرفته اید باید قبل از بستن بار خود به تجربه دیگران گوش بدهید. طبیعت همیشه خطرناک غافلگیرکننده ای برایتان دارد حال تصور کنید ارتفاع هم همراهش شود. این ورزش علیرغم این فواید، چالشهای فیزیکی، ذهنی و محیطی بسیاری دارد. برای این ورزش باید تجربه، مهارت و آمادگی جسمانی و ذهنی زیادی داشته باشید و با اصول کوهنوردی آشنا باشید. اگر میخواهید با این اصول آشنا شوید، مهمان ما باشید.
قوانین کوه نوردی
اول بیایید با سه قانون اصلی کوهنوردی آشنا شوید جایی که کل سفر شما تنها در سه اصل خلاصه میشود.
قانون اول: دورتر از انتظار
کوهنوردی در مسیرهای طولانی بسته به شرایط جوی متغیر میتواند بین هشت تا ۱۲ ساعت در روز طول بکشد. در برخی مسیرها که شامل برف و یخ میشوند و مجبور به حمل کولهپشتی ۱۲ تا ۱۵ کیلوگرمی هستید، کوهنوردی خیلی دشوارتر خواهد بود و با آنچه که انتظار دارید، فاصله زیادی دارد. علاوه بر این، وضعیت آبوهوایی نامساعد در مسیرهای طولانی محتمل است و در نتیجه میزان آمادگی و واقعبینی کوهنوردان بسیار اهمیت دارد. در واقع کوهنوردی فقط کار فیزیکی نیست! پس ضمن تقویت مهارتهای خود، بر اساس احساسات کوهنوردی نکنید. زمانی که به یک قله صعود میکنید و با شادی مشغول عکسگرفتن هستید، باید به یاد داشته باشید که جشن واقعی زمانی است که صحیح و سالم برگردید. پس اعضای تیم نباید از مشقات کار غافل شوند و تمرکز خود را از دست بدهند. بهعنوان مثال خستگی بیش از حد افراد نباید منجر به آسیبدیدگی آنها شود که عملا امکان صعود به قله را از بین میبرد.
قانون دوم: بلندتر از انتظار
فارغ از اینکه به قله اورست یا هر قله دیگری صعود میکنید، باید بدانید که صعود به قله شامل چند مرحله است و پس از رسیدن به بیس کمپ باید به کمپ بعدی بروید و به همین ترتیب به مسیر خود ادامه دهید تا به قله برسید. در اصل، قله بلندتر از آن چیزی است که به نظر میرسد و برای صعود به آن نباید عجله کنید. زمانی که وارد ارتفاع میشوید، ممکن است علائم ارتفاعزدگی بهسراغ شما بیاید؛ اتفاقی که برای هر کوهنوردی رخ میدهد و در این صورت باید این موضوع را با لیدر خود مطرح کنید و صبر داشته باشید تا با شرایط خو بگیرید. در بسیاری موارد، افراد چند روز را برای آمادگی جسمانی اختصاص میدهند.
قانون سوم: سختتر از انتظار
تا جایی که میتوانید برای یک سفر کوهنوردی آموزش ببینید؛ هرچند که آمادهسازی اصلی از طریق کسب تجربه به دست میآید و رفتار یک نفر در وضعیتی خطرناک میتواند سرنوشتساز باشد. برنامههای کوهنوردی دروسی برای مبتدیان ارائه میکنند تا مهارتها و تکنیکهای کوهنوردی را از کارشناسان باتجربه بیاموزند. پس خیلی اهمیت دارد که اول تمرین کافی داشته باشید و بعد با آمادگی کافی به صعود بپردازید که همین موضوع نشان میدهد، کوهنوردی سختتر از چیزی است که فکرش را میکنید.
اصول پایه کوهنوردی
برای کوهنوردی باید حجم عظیمی از تجربه، مهارت و آمادگی جسمانی و روانی داشته باشید تا بتوانید به موفقیت برسید. از جمله اصول کوهنوردی میتوان به کار با طناب، صعود از سنگ و یخ، هواشناسی، پوشاک کوهستان، عبور از یخچال و… اشاره کرد.
آمادهسازی و برنامهریزی: برای صعود زمان مشخص کنید و آمادگی هر نوع شرایطی را داشته باشید. برای این منظور، گزارشهای مربوط به مسیر را مطالعه کنید و تصاویر مسیر را ببینید. با افرادی صحبت کنید که این صعود را انجام دادهاند. تجهیزات موردنیاز را بهطور کامل در نظر بگیرید. همیشه طوری برنامهریزی کنید که برای استراحت، حوادث پیشبینینشده و بازگشت به پایین، وقت کافی داشته باشید.
آمادگی جسمانی و روانی: قبل از هر چیز باید مطمئن شوید که توانایی این سفر را دارید؛ زیرا در غیر این صورت احتمال بروز سانحه و شکست برنامه وجود دارد. کوهنوردی، ورزشی است که فقط به آموزش و تمرکز فکری خلاصه نمیشود و تجهیزات و اسباب خاص خود را میطلبد. در نتیجه فهرستی از ملزومات سفر با توجه به فصل، زمان، سطح برنامه و… تدارک ببینید.
کفش کوهنوردی: کفش خود را متناسب با فصل انتخاب کنید؛ بهعنوان مثال کفش کوهپیمایی برای صعود در فصل تابستان مناسبتر است و کفش زمستانی باید در برابر سرمای هوا مقاومت کافی داشته باشد و بتوانید یخشکن یا کرامپون به آن وصل کنید.
تغذیه: غذاهای با کالری بالا و حجم کم در اولویت هستند. میوههای خشک (کشمش خشک)، مواد انرژیزا (شکلات و اوتمیل)، ژلههای خوراکی، آب نبات، بیسکویت کرمدار و… از گزینههای عالی برای کوهنوردی به شمار میروند. از آنجا در حین کوهنوردی به انرژی نیاز دارید، مواد غذایی با کالری پایین مناسب این رشته ورزشی نیستند. غذاهای با کالری بالا و حجم کم برای کوهنوردی مناسب هستند.
بررسی وضعیت هوا: قبل از سفر به کوهستان برای کوهنوردی، اسکی و… حتما وضعیت آبوهوایی را بررسی کنید. با وجودی که طوفان، بارش سنگین برف و غیره در کوهستان عادی است؛ چنین شرایطی میتواند بسیار خطرناک باشد و حتی برگشتن از ارتفاعات را به یک چالش بزرگ تبدیل کند.
پناهگاه اضطراری: از آنجا که امکان شبمانی اضطراری (بیواک) در کوهستان وجود دارد، با خود کیسه بیواک، چادر و پتوی نجات همراه داشته باشید.
شرایط اضطراری: داشتن آمادگی برای شرایط غیرقابل پیشبینی، یکی از اصول کوهنوردی است. با تمرین بالا میتوانید بهصورت خودکار وارد عمل شوید. در شرایط اضطراری، آرامشتان را حفظ کنید. شرایط را بررسی و مشخص کنید که میتوان آن را توسط گروه مدیریت کرد یا به کمک بیرونی نیاز است. در صورت نیاز با منابع کمکرسان معتبر تماس بگیرید و درخواست کمک کنید. اگر کسی آسیب دید، او را به یک سرپناه انتقال دهید؛ گرم نگه دارید و آب موردنیاز بدنش را تامین کنید. چنانچه فرد مشکوک به آسیب ستون فقرات بود، او را تکان ندهید.
قانون ساعت ۱۴: طبق این اصل کوهنوردی، هر کوهنوردی در هر جایی از مسیر که باشد، قبل از ساعت ۱۴ باید به پایین برگردد. این قانون بههیچ عنوان فصل و ماه نمیشناسد! پس برای اینکه برنامهتان مطابق با برنامهریزی پیش برود، با سرعت بهینه صعود کنید و آمادگی کافی برای این موضوع داشته باشید. علاوه بر این، باید بتوانید برای چندین ساعت با کولهای حدود پنج کیلویی با سرعت حداقل ۴۰۰ متر در ساعت ارتفاع بگیرید. شب برنامه زودتر بخوابید تا صعود خود را صبح زود آغاز کنید. همچنین با تعداد افراد کمتر میتوانید بهرهوری بهتری در زمان داشته باشید.
حفظ طبیعت و همکاری با سایر کوهنوردان: از مهمترین اصول کوهنوردی، برقراری ارتباط با سایر اعضای تیم است. ضمن اینکه نباید در شیبها توقف کنید؛ زیرا مسیر صعود سایر اعضای گروه مسدود میشود. بهجای صدای موسیقی، به صدای طبیعت گوش کنید. از آنجا که هندزفری باعث کاهش هوشیاری نسبت به وضعیت کوهستان میشود، قید استفاده از آن را بزنید. چیزی از خود در طبیعت به جا نگذارید و زبالههایتان را با خود به پایین بیاورید. به پوشش گیاهی آسیب نزنید.
آشنایی با مقصد کوهنوردی: اگر هیچ آشنایی یا اطلاعات کافی راجع به یک کوه ندارید، از آن بالا نروید. برای این منظور بهتر است به تیم معتبری ملحق شوید که اطلاعات کاملی از کوه موردنظر دارد.
تبعیت از سرپرست تیم: همیشه از سرپرست تیم اطاعت و دستورات او را اجرا کنید. بههیچوجه از گروه جدا نشده و از مسیر مشخصشده خارج نشوید؛ زیرا این رفتار میتواند به گمشدن شما بینجامد. خودسر نباشید!
دیگر اصول:
- قبل از هر چیز مطمئن شوید که کلیه امکانات لازم را جمعآوری کردهاید و یک سوت و چراغ قوه همراه دارید.
- تنهایی به کوه نروید و از مسیرهای علامتگذاریشده حرکت کنید.
- مسیر کوهپیمایی خود را به خانواده، دوستان و پناهگاهها اطلاع دهید.
- هرگز بهجای کولهپشتی از ساک و کیف استفاده نکنید.
- اگر برنامه شبمانی دارید، پیش از تاریکی هوا شروع به برپایی چادر و کمپ کنید.
- کیف کمکهای اولیه حتما همراهتان باشد.
- افراد گروه علاوه بر آمادگی جسمانی و روانی خوب باید از نظر سن و اخلاق و سلیقه در یک سطح باشند.
- هر گروه کوهنوردی باید حداقل با یک مربی درجه سه کوهنوری راهی صعود شود.
- اندازه قدمهایتان بهاندازه عرض شانه باشد و با یک قدم دم و با قدم دیگر بازدم انجام دهید.
- در شیبهای تند و سربالاییها بهشکل زیگزاک حرکت کنید تا شیب مسیر شکسته شود.
- در طول صعود همیشه وزنتان را به جلو و زمان فرود، سنگینی خود را به عقب متمایل کنید.
- از حمل ظروف شیشهای در کولهپشتی بپرهیزید؛ زیرا احتمال شکستهشدن و پارگی کوله وجود دارد.
لوازم کوهنوری
لوازم انفرادی:
- کفش: پوتین، بهترین نوع کفش است؛ زیرا علاوه بر مقاومبودن، تخت مناسبی دارد و بهخوبی از مچ پا مراقبت میکند. کفش سبک برای کوهپیمایی در مسیرهای خشک مناسب است و میتوانید از کفش نیمهسنگین برای برنامههای غیرزمستانی و یک روزه و از کفش سنگین برای مناطق برفی استفاده کنید.
- کوله پشتی: کوله از پارچه ضدآب و مقاوم، وزن کوله نباید در حدی باشد که به کمر فشار آورد. مجهز به تسمه کمری، تسمه شانهای و قفل مقاوم، حجم کولهپشتیها از ۱۵ لیتر (حمل وسایل مختصر) تا ۸۰ لیتر (کوهنوردی چند روزه زمستانی) متغیر هستند که بسته به نوع سفرتان باید دست به انتخاب بزنید. ضمن اینکه کوله باید علاوه بر کاور باران، رنگی مخالف محیط داشته باشد.
- کیسه خواب: کیسه خواب باید مانع نفوذ رطوبت شود و در عین حال در برابر سرما مقاوم باشد. کیسه خواب در دو جنس پر و الیاف مصنوعی طراحی میشود که با ظرفیتهای یک و دو نفره موجود است. کوهپیمایی یکروزه یا کمتر نیازی به کیسه خواب ندارد.
- پوشاک: پیراهن و شلوار پلار، کت پر یا ویسکوز، کاپشن و شلوار بادگیر، کلاه و دستکش و جوراب کوهنوردی و شنل باران (پانچو)
- عینک کوهنوری: ینک مناسب کوه باید امواج ماورای بنفش را به میزان زیادی کاهش دهد، اختلاف سطحی در دید فرد به وجود نیاورد و در برابر باد و طوفان مقاوم باشد.
- بطری آب: بطریهای فلزی یک لیتری
- غذا و خوراکی: در طول کوهنوردی نمیتوانید فقط غذاهای سرد بخورید؛ پس حتما چند کنسرو با خود همراه ببرید. چای، قند یا شکر، بیسکویت و شکلات را نیز فراموش نکنید!
- وسایل بهداشتی: مسواک و خمیر دندان، صابون و شامپو و حوله ، کرم مرطوبکننده، کرم ضدآفتاب، پماد ضد نیش حشرات، دستمال کاغذی و قرص تصفیه آب
لوازم گروهی:
اگر به فکر برنامه کوهنوردی چند روزه هستید، به هیچ عنوان تنهایی سفر نکنید! سفرهای گروهی این مزیت را دارند که میتوانید برخی وسایل را بهصورت شریکی با همراهانتان استفاده کنید. بهعنوان مثال یک چادر دو نفره را میتوانید با همنوردتان سهیم شوید. کار گروهی و همدلی مهمترین اصل کوهنوردی است.
- چادر کوهنوردی: چادر از مهمترین وسایل کوهنوردی است که از شما در مقابل سرما، گرما، باران، برف و… بهخوبی محافظت میکند. انتخاب چادر به عوامل متعددی نظیر ارتفاع، نوع برنامه، فصل، آبوهوا، تعداد افراد و غیره بستگی دارد. در کل چادرهای کوهنوردی در دو نوع ارتفاع و کمپینگ هستند.
- چراغ خوراکپزی: از لوازم بسیار کاربردی خصوصا در فصول سرد سال است که برای گرمکردن غذا، ذوب یخ و برف و نوشیدن چای داغ به کار میرود.
- نقشه، کروکی، ارتفاع سنج، صندلی سنگنوردی (هارنس)، کتری، قوری، انواع کارابینهای موردنیاز، چراغ روشنایی (گازی)، فانوس شمعی، بیلچه، وسایل عکاسی با باتری و حافظه اضافه از جمله لوازم گروهی کوهنوردی هستند.
نکاتی که باید بدانید!
خوردن نوشیدنیهای مثل قهوه خودداری کنید.
نوشیدنیهایی مانند قهوه و چای جایگزین مناسبی برای آب نیستند. زیرا باعث دفع آب بدن میشوند و کافئین باعث بیخوابی و اختلال در ریتم قلب میشود. در هنگام تعریق، علاوه بر آب، املاح بدن نیز از بین میرود و سریعترین راه حل این مشکل، مصرف مقدار کمی نمک است. نمک به تثبیت ضربان غیرطبیعی قلب، تنظیم فشار خون، حفظ تعادل سطح قند خون، تامین انرژی لازم بدن، بهبود عملکرد سلولهای عصبی، جذب مواد مغذی و غیره کمک میکند. نوشیدن زیاد آب در مکث های استراحت اصلی ترین اصل کوهنوردی است.
اصل کوهنوردی، استراحت در طول صعود
در ساعات اولیه روز که بدن هنوز خسته نشده است، توقفها باید بسیار کم و کوتاه باشد. اگر در حال استراحت هستید، بایستید و به درخت یا تخته سنگی تکیه کنید، کوله پشتی را از روی شانه خود بردارید و نفس عمیقی بکشید. در حالی که پاها صاف و کشیده روی زمین هستند، غذا و نوشیدنی شیرین بخورید. سعی کنید مکانی را انتخاب کنید که مشرف به مناظر خوب باشد و امکان عکس گرفتن را به شما بدهد. انجام این کار ذهن شما را از پاها و ماهیچههای خسته خود دور میکند. در مناطق مشرف به باد استراحت نکنید زیرا باد و هوای سرد به سرعت باعث گرفتگی عضلات میشود.
محصولات مراقبت پوست را جدی بگیرید.
محصولات مراقبت از پوست برای کوهنوردی به خصوص در تابستان ضروری است. قبل از خروج از منزل و شروع سفر حتما از ضدآفتاب استفاده کنید و هر چند ساعت یکبار آن را تجدید کنید. کلاه آفتابی لبه پهن برای جلوگیری از آفتاب سوختگی، دستمال سر کوهنوردی، عینک آفتابی استاندارد برای محافظت از چشم، چتر کوچک تاشو با رنگ روشن برای مقابله با آفتاب و باران ناگهانی، باف برای جلوگیری از سوختگی گردن و… از محصولات مراقبتهای پوستی محسوب میشوند که اصل کوهنوردی دیگری است.
کمک اولیه
یک کیت کمکهای اولیه را با خود ببرید و در صورت لزوم بتوانید کمکهای اولیه را ارائه دهید. به یاد داشته باشید حادثه خبر نمیکند و در شرایطی که در دل طبیعت هستید کوچکترین آسیب میتواند بزرگترین مشکلات را رقم بزند یا زمانی را بگیرید که نمیخواهید صرف کنید. همیشه آماده باشید.
حرکت و اجرای سفر
به عنوان یک کوهنورد باید انرژی خود را به سه قسمت انرژی صعود، انرژی ذخیره و انرژی نزولی تقسیم کنید. با سرعتی ثابت و یکنواخت حرکت کنید تا بتوانید ساعتها بدون تعریق یا نیاز به توقف حرکت کنید. از عجله در سربالایی خودداری کنید و به صورت زیگزاگی و قدمهای کوتاه در شیبهای تند حرکت کنید. به یاد داشته باشید اصل کوهنوردی دیگر یاد گرفتن روش بالا رفتن و پایین آمدن از کوه است چیزی که تقریبا سلامت شمارا تضمین میکند.
سایر تجهیزات و لازم سفر
یک پاوربانک سبک فول شارژ، شارژر، کارت شناسایی، کارت اعتباری و مقداری پول نقد، دوربین، باتری و حافظه جانبی همراه خود داشته باشید و اگر میخواهید با موبایل خود عکس بگیرید، حافظه آن را از قبل خالی کنید. از آنجایی که یک مسیر پیادهروی یک روزه ممکن است شما را خسته کند، میتوانید از باتوم کوهنوردی برای حفظ تعادل و رفع خستگی در مسیرهای دشوار استفاده کنید.
دستشویی در فضای طبیعت
اگر نیاز به مدفوع دارید، حتماً ۷۰ قدم بزرگ از آب، مسیرها و کمپ دور شوید، سپس یک چاله حفر کنید. تمیز نگه داشتن طبیعت یک اصل کوهنوردی دیگر است.
در آخر
اصول فوق را همواره به یاد داشته باشید، دست کم نگرفتن کوه اصلی ترین اصل کوهنوردی است و زندگی خود یا دیگران را از طریق رفتار غیرمسئولانه به خطر نیندازید. این حقیقت که طبیعت هرچقدر زیبا میتواند بزرگترین دشمن شما محسوب شود را نادیده نگیرید. مهارت های پایه ای بقا در طبیعت را بیاموزید تا درصورت بروز هرگونه مشکل پیش بینی نشده بتوانید خودتان یا دیگران را نجات دهید. اگر برای سفر های چندروزه میروید خیلی بیشتر از سفرهای یک روزه یا کمتر این اصول را جدی بگیرید.
پیشنهاد میشود یک چک لیست تهیه کنید و قبل از حرکت همه چیز را چک کنید. همچنین برای سفرهای چندروزه یک سری نکات را به صورت یادداشت همراه خود داشته باشید. در آخر با وجود آمادگی و حواس جمع آرام باشید. به خاطر داشته باشید برای لذت بردن به این سفر میروید پس ذهن خود را به صورت دائمی در حالت بقا و خطر نگه ندارید. اوقات خوشی داشته باشید.